UNESCO verdsarvverdiar - OUV

Kort samandrag

Dei sterkt dramatiske landskapa i Geirangerfjorden og Nærøyfjorden er usedvanlege i storleik og prakt i eit land med spektakulære fjordar. Liggande sørvest i Noreg, er desse fjordane blant dei lengste og djupaste i verda, og varierer i breidd frå berre 250 meter til 2,5 kilometer. Ordet «fjord», som har norsk opphav, viser til eit langt og djupt innløp frå havet mellom høge klipper, danna ved at ein isbreforma dal vart fylt med sjøvatn. Desse to vestnorske fjordane blir rekna som klassiske og komplementære døme på dette fenomenet, ein slags typelokalitet for fjordar som framleis viser aktive geologiske prosessar.

Tallause fossar og frie elvar, lauv- og barskogar, brevatn, isbrear, karrige fjell og ei rekkje andre naturlege trekk gjer samla Geirangerfjorden og Nærøyfjorden til nokre av dei mest storslåtte landskapa i verda. Området omfattar 1227,12 km², der 107,46 km² er sjø. Dei to fjordane ligg 120 km frå kvarandre. Dei er ein del av det vestnorske fjordlandskapet som strekkjer seg 500 km frå Stavanger i sør til Åndalsnes i nordaust. Fleire busette bygder og dalar finst langs fjordane innanfor grensene til området og supplerer landskapet (utan å dominere) med spor etter menneskeleg historie, noko som gir området ytterlegare verdi.

Kriterium (vii): Geirangerfjorden og Nærøyfjorden blir rekna som nokre av dei mest storslåtte fjordområda på kloden. Den framifrå naturlege skjønnheita kjem av dei smale og bratte krystallinske fjellveggene som reiser seg opp til 1400 meter rett frå Norskehavet og går 500 meter under havnivå. Langs dei stupbratte fjordveggene finst tallause fossar, medan frie elvar renn gjennom lauv- og barskog frå brevatn, isbrear og karrige fjell. Området har òg ei stor breidd av naturfenomen, både på land og i sjø, som undersjøiske morenar og marine pattedyrRestar av eldre, no for det meste nedlagde gardsbruk og stølar, tilfører det dramatiske naturlandskapet ein kulturell dimensjon som utfyller og aukar den samla verdien av området.

Kriterium (viii): Dei vestnorske fjordane er klassiske, framifrå utvikla fjordar, rekna som typelokalitet for fjordlandskap i verda. Dei er samanliknbare i storleik og kvalitet med andre fjordar på verdsarvlista og skil seg ut ved klima og geologisk setting. Området viser heile spekteret av dei indre segmenta av to av dei lengste og djupaste fjordane i verda, og gir godt utvikla døme på ung, aktiv glasiasjon under istida i pleistocen. Dei is- og bølgjeslipte overflatene på dei bratte fjordsidene gir framifrå eksponerte og samanhengande tredimensjonale snitt gjennom berggrunnen. Spora etter den postglasiale isostatiske hevinga av jordskorpa og dei geomorfologiske elementa i fjordlandskapet er viktige og representerer nøkkelområde for vitskapleg studie av skredfare og tilhøyrande georiskar.

Integritet
Dei to fjordområda inkluderer alle trekk som typisk kjenneteiknar eit fjordlandskap og dets geologiske utvikling. Dette omfattar djupe bergbasseng som når langt under havnivå, markerte bergtersklar, høge og bratte klipper, skredspor og skredavsetningar, morenar, lausmassar, hengande dalar,  agnor-dalar (danna ved elvefangst), isbrear, elvar, fossar og kringliggjande fjell- og nedbørsområde. Kvar fjord har ulik morfologi og geologi og viser eit ulikt spekter av geomorfologiske trekk. Til saman kan Nærøyfjorden og Geirangerfjorden vise fram dei fleste trekk som ein kan vente av eit fjordlandskap og dets geologiske utvikling i sin naturlege samanheng. Grensene for området er godt definerte for å verne dei geologiske trekka og områda som trengst for å oppretthalde opplevingskvalitetane. Lovverk, bemanning, budsjett og institusjonelle strukturar er tilstrekkelege for å sikre integriteten.

Av dei 200 fjordane langs vestkysten av Noreg er Nærøyfjorden og Geirangerfjorden minst påverka av menneskeleg aktivitet som vasskraftutbygging og infrastruktur. Peridotitt blir i dag broten utanfor, men nær Geirangerfjord-komponenten av området, og det finst planar om eit nytt brot i nærleiken. Desse påverknadene er lokale, og restaurering vil skje når uttaket opphøyrer. Underjordisk uttak av anortositt skjer i Nærøyfjord-området, og dette kan auke i framtida. Sjølv om det ikkje ligg direkte ved fjorden, har anlegget visuell påverknad sett frå vegen i Nærøydalen.

Vern og forvaltningskrav
Det meste av området er verna som IUCN kategori V «Verna landskap», og fleire små område innanfor dette er kategori I «Strengt naturreservat». Lovverket i naturmangfaldlova gir langsiktig vern av heile spekteret av naturverdiar. Private eigedomar utgjer 85 % av området, men busette delar er nøye regulerte under plan- og bygningslova og mekanismar som fylkes-, kommune- og reguleringsplanar.

Eit effektivt forvaltningssystem inkluderer rådgjevande komitear og eit forvaltningsråd som møtest jamleg for å leggje til rette for nødvendig samarbeid og koordinering. Ein «intensjonserklæring» signert av alle relevante nasjonale etatar og fylkeskommunar, kommunar og statsforvaltarar skisserer samarbeidsmekanismar og «garanterer at verdiane i området vil bli tekne vare på».

Ein omfattande forvaltningsplan tek for seg målsetjingar og retningsliner for aktivitetar for å bevare den framifrå universelle verdien på lang sikt. Det eksisterande overvåkingssystemet må vidareutviklast.

Turismepresset er stort i begge fjordane, men påverknaden er avgrensa då dei fleste besøkande kjem med cruiseskip i ein kort sesong. Gode turismeplanar er viktige verktøy for langsiktig vern av den framifrå universelle verdien.

Gruvedrift og underjordisk steinbrot er ei utfordring, og utviding av desse aktivitetane vil ikkje bli tillate utan konsekvensutgreiing. Dette skal sikre at eventuell påverknad, inkludert eksport av massar og behov for infrastruktur, ikkje påverkar den framifrå universelle verdien.

Georiskar er ei utfordring for busette område og eksisterande infrastruktur innanfor området. Dersom fleire tiltak for å verne liv skal gjennomførast, må detaljerte konsekvensutgreiingar gjerast for å sikre løysingar som er kompatible med den framifrå universelle verdien. Beredskapsplanar integrerte i den overordna forvaltningsplanen er avgjerande for dette området.